TL;DR:
- Świadectwo traumy: Blizny fizyczne (powypadkowe, pooperacyjne) często wywołują powrót bolesnych wspomnień i cierpienia, działając jak „blizny psychiczne”.
- Czynnik społeczny: Ślady w widocznych miejscach obniżają poczucie własnej wartości, co może prowadzić do wycofania towarzyskiego i trudności w budowaniu relacji.
- Aspekt płci: Problem ten dotyka silniej kobiety, dla których gładka skóra jest ważnym atrybutem atrakcyjności, choć u mężczyzn młodzieńcze blizny z wiekiem także stają się kompleksem.
- Podwójna terapia: Kluczem do poprawy samopoczucia jest jednoczesne działanie: wsparcie psychologiczne oraz redukcja widoczności blizn za pomocą preparatów i plastrów silikonowych.
- Odszkodowania: Wpływ blizn na psychikę bywa pomijany przez ubezpieczycieli, jednak polskie sądy coraz częściej przyznają z tego tytułu zadośćuczynienie.
W psychologii trwale funkcjonuje pojęcie blizn psychicznych, czyli złych wspomnień, które rzutują na nasze obecne życie. Nazwa tego pojęcia nie wzięła się z przypadku, ponieważ pamięć o negatywnych zdarzeniach jest równie trwała, jak ślady pokrywające naszą skórę. W dzisiejszym wpisie, wciąż pozostając w temacie blizn fizycznych, omówimy wpływ blizn na psychikę osoby poszkodowanej w wypadku, jak również wpływ blizn na samopoczucie, gdy znajdują się one w widocznym miejscu.
Spis treści
Wpływ blizn na psychikę i powrót złych wspomnień
Blizny to „pamiątka”, która nigdy całkowicie nie zniknie z naszego ciała, chociaż stosując odpowiednie środki, między innymi w postaci plastrów silikonowych, maści lub żelu, możemy ograniczyć ich widoczność praktycznie do zera. Dlaczego dla wielu osób jest to tak bardzo ważne? Wpływ blizn na psychikę potrafi być ogromny. Przyczyny powstawania blizn bywają różne. Wiele z nich to efekt nieszczęśliwych wypadków komunikacyjnych, poparzeń w trakcie pożaru lub uszczerbku na zdrowiu odniesionego w pracy.
Zależność między ciałem a psychiką: Dlaczego wygląd blizny ma znaczenie?
- Świadectwo traumy: Blizny powypadkowe, pooparzeniowe czy pooperacyjne (np. po walce z nowotworem) to często fizyczny dowód bolesnych i trudnych przeżyć.
- Powrót złych wspomnień: Każde spojrzenie na widoczne zmiany na skórze może wywoływać automatyczny powrót do wspomnień o bólu, lęku i cierpieniu z przeszłości.
- Redukcja do zera: Choć głębokie blizny nie znikają całkowicie, nowoczesne metody (plastry silikonowe, maści, żele) pozwalają zmniejszyć ich widoczność niemal do zera.
- Dwuetapowa terapia: Zmniejszenie fizycznej widoczności śladu na ciele realnie odciąża psychikę, dlatego właściwa pielęgnacja skóry jest w procesie rekonwalescencji tak samo ważna, jak wsparcie psychologiczne.
Druga popularna kategoria blizn to blizny pooperacyjne. Niektóre z nich powstają przy okazji poważnych, ale rutynowych zabiegów, inne bywają efektem długiej walki z nowotworem czy równie poważnymi schorzeniami. Warto więc pamiętać, że wiele spośród blizn noszonych na ciele stanowi bezpośrednie świadectwo traumatycznego przeżycia lub bolesnej walki z poważną chorobą. Każde spojrzenie na ciało z widocznymi zmianami wiąże się ze wspomnieniami o bólu i cierpieniu. Dlatego właśnie terapia podjęta w celu zredukowania widoczności blizn bywa równie ważna, jak praca z psychologiem.
Wpływ blizn na samopoczucie i kontakty towarzyskie
Nie wszystkie trwałe ślady na naszym ciele stanowią efekt traumatycznych przeżyć, co nie znaczy, że wpływ blizn na samopoczucie będzie znikomy, gdy dotyczą one na przykład zwykłej operacji lub porodu. Wygląd zewnętrzny jest dla wielu osób jednym z najważniejszych elementów poczucia własnej wartości. Wpływ blizn na samopoczucie może więc być znaczny, szczególnie kiedy znajdują się one w widocznych, odsłoniętych partiach ciała, np. na twarzy, latem również na rękach, nogach czy brzuchu.
Blizny a życie społeczne i samoocena
- Fundament pewności siebie: Wygląd zewnętrzny silnie wpływa na poczucie własnej wartości. Nawet blizny po rutynowych zabiegach czy porodzie mogą drastycznie obniżyć samopoczucie.
- Subiektywny odbiór: Tolerancja i akceptacja ze strony otoczenia często nie wystarczają – kluczowe jest to, jak osoba z blizną sama postrzega swoje ciało.
- Widoczne miejsca, większy dystans: Ślady zlokalizowane na twarzy, a w sezonie letnim także na ramionach, nogach czy brzuchu, wywołują największy dyskomfort psychiczny.
- Wycofanie towarzyskie: Kompleksy związane z bliznami mogą prowadzić do unikania wyjść z domu, trudności w nawiązywaniu nowych znajomości oraz barier przed budowaniem bliskich relacji partnerskich.
W tym kontekście nie ma większego znaczenia fakt, że otoczenie osoby noszącej znamiona jest tolerancyjne. Wpływ blizn na psychikę wiąże się bowiem z subiektywnym spojrzeniem ich nosiciela. Ślady po wypadkach i operacjach potrafią odbijać się na życiu towarzyskim, ponieważ osoby z bliznami unikają niekiedy wychodzenia z domu i poznawania nowych ludzi. Ważnym problemem mogą okazać się również trudności w znalezieniu partnera.
Dlaczego blizny stanowią zwykle większy problem dla kobiet?
Wpływ blizn na samopoczucie i psychikę jest sprawą indywidualną, jednak zauważono, że zazwyczaj w wyższym stopniu zjawisko dotyczy kobiet. Dlaczego tak się dzieje? Atrakcyjność to atrybut przypisywany przede wszystkim płci pięknej, a gładka skóra stanowi jeden z jego ważnych elementów. Ponadto w przypadku mężczyzn niektóre blizny mogą wręcz pozytywnie wpływać na ich wizerunek, subiektywnie dodając im męskości. Jednak należy też zaznaczyć, że to również zmienia się wraz z wiekiem. Blizna, która kiedyś sprawiała wrażenie prawdziwej męskości, z czasem może stać się szpecącym defektem bardzo mocno wpływającym na poczucie własnej wartości.
Blizny w świetle świadczeń ubezpieczeniowych
Analizując wpływ blizn na psychikę (zwłaszcza powypadkowych), warto poruszyć jeszcze jedną kwestię – standardowe podejście ubezpieczycieli. Kwestie, których dotyczy ten artykuł, są przez nich często pomijane podczas oceny wysokości odszkodowania opartej o procentowy uszczerbek na zdrowiu. Ubezpieczyciel, choć nie jest to zgodne z prawem, często pomija wpływ blizn na samopoczucie, który z kolei rzutuje na codzienne życie osoby poszkodowanej. Osoby, które na skutek wypadku noszą na swoim ciele wyraźne blizny w widocznych miejscach powinny pamiętać, że polskie sądy potrafią przyznać rację powodowi w podobnych sytuacjach, jak miało to miejsce choćby w Katowicach w 2013 roku w trakcie rozprawy w drugiej instancji.
FAQ
Czym różnią się „blizny psychiczne” od blizn fizycznych?
Pojęcie „blizn psychicznych” odnosi się do złych wspomnień i negatywnych doświadczeń z przeszłości, które stale rzutują na obecne życie. Nazwa ta jest analogią do blizn fizycznych na skórze, ponieważ oba rodzaje śladów charakteryzują się wyjątkową trwałością i potrafią regularnie przypominać o przeżytym bólu lub chorobie.
W jaki sposób widoczne blizny wpływają na codzienne życie towarzyskie?
Dla wielu osób wygląd zewnętrzny stanowi fundament poczucia własnej wartości. Obecność blizn w odsłoniętych miejscach (takich jak twarz, ramiona czy brzuch) wywołuje subiektywny dyskomfort, który może prowadzić do wycofania z kontaktów społecznych, unikania wyjść na plażę czy basen, a także do trudności w nawiązywaniu nowych znajomości i szukaniu partnera.
Dlaczego problem blizn jest statystycznie trudniejszy dla kobiet niż dla mężczyzn?
Gładka skóra i atrakcyjność fizyczna są kulturowo silniej zakorzenione jako atrybuty kobiecości, stąd blizny mocniej uderzają w samoocenę kobiet. U mężczyzn niektóre ślady bywają początkowo postrzegane jako element dodający męskości, choć warto pamiętać, że u obu płci wraz z wiekiem mogą one ostatecznie stać się powodem kompleksów.
Dlaczego pielęgnacja skóry silikonem jest ważna w kontekście zdrowia psychicznego?
Ponieważ każde spojrzenie w lustro na widoczną bliznę może wywołać nawrót traumatycznych wspomnień z wypadku lub choroby, fizyczna redukcja jej widoczności staje się formą terapii. Zmniejszenie śladu praktycznie do zera za pomocą plastrów silikonowych, maści lub żeli idzie w parze z odzyskiwaniem komfortu psychicznego.
Czy ubezpieczyciele uwzględniają wpływ blizn na psychikę przy wypłacie odszkodowań?
Podczas standardowej oceny procentowego uszczerbku na zdrowiu firmy ubezpieczeniowe często niesłusznie pomijają psychiczne i emocjonalne skutki posiadania blizn. Warto jednak wiedzieć, że takie działanie nie jest zgodne z prawem, a polskie sądy w sprawach odwoławczych regularnie przyznają poszkodowanym rację i wyższe zadośćuczynienie.
PIŚMIENNICTWO:
- Ngaage M., Agius M., The Psychology of Scars: A Mini-Review, Psychiatria Danubina 2018;30(Suppl 7):633–638.
- Scars. Blizny zapisane na skórze, Monika Marszałek [FortunateEm], beYA.
- Dziedziczone blizny. Jak uwolnić się od traumy pokoleniowej i żyć swoim życiem?, Sabine Lück, Wydawnictwo Otwarte.
- Blizny, które mówią więcej niż słowa. Samouszkodzenia nastolatków. Zrozum, wesprzyj, pomóż…, Daria Jęczmińska, Woblink.
- Pulcyn T., Blizna, Bernardinum.
- Picardi A. et al., The effect of scarring on quality of life: a systematic review.
- Rumsey N., Harcourt D., The psychology of appearance and body image.
